Geniş bir alana yayılan kestane ormanları ile dikkat çeken Salıpazarı yöresi bol yağış alan ormanlık bir bölgedir. Akarsu yataklarında yer alan moloz taşlar ve kestane ağaçları yörenin kırsal mimari tarzını yansıtan yapıların şekillenmesinde önemli rol oynamıştır.
Alan, Karacaören ve Karaman köyleri doğal güzellikleri ve yöreye özgü kırsal yapılarıyla dikkat çeken köylerdir. Salıpazarı’nın kırsal yapı türleri üzerine ilk araştırma niteliğinde olan çalışmamızın, ileride yapılacak bilimsel çalışmalara katkı sağlayacağını ve Orta Karadeniz Bölgesi’nin yerel mimari kimliğinin tanınması konusunda faydalı olacağını ümit etmekteyiz. Kitap, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı, Doç. Dr. Mehmet Sami BAYRAKTAR danışmanlığında Eda GÜNEŞ tarafından 2024 yılında hazırlanan aynı adlı yüksek lisans tezinden üretilmiştir.
Alan, Karacaören ve Karaman köylerindeki yapıların plan tipleri, cephe özellikleri, yapı malzemesi, yapım sistemleri, mimari elemanları, süslemeleri ve yöreye özgü karakteristik özellikleri tespit edilmiş ve yöre geleneksel kırsal mimarimiz bağlamında değerlendirilmiştir. Araştırma sahasında; cami, mescit, okul, ev, seren (ambar), fırın, samanlık, ahır, garaj, kuruluk, fındık harmanı, kuyu, atölye ve su değirmeni olmak üzere on dört ayrı türde geleneksel yapı bulunmaktadır.
İşlevselliğin ön planda olduğu ve büyük ölçüde yalın tutulan yapılar, yapım sistemi, inşa malzemesi, plan ve mimari elemanları bakımından Salıpazarı ilçesinin kırsal mimari tarzını yansıtmaktadır. Çalışma sahasında yer alan yapılar, Samsun’un diğer ilçeleri, Ordu, Sinop gibi komşuları ve Bursa, İstanbul gibi şehirlerdeki örneklerle yakın benzerlik göstermektedir. Yakın dönem örnekleri olmalarına rağmen Alan, Karacaören ve Karaman Köyü kırsal yapıları, geleneksel kırsal/halk mimarlığını sürdüren yapılardır.
* * *
Eda GÜNEŞ, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı Yüksek Lisans Programı, 2024 yılı mezunu Sanat Tarihi uzmanıdır.
Prof. Dr. Mehmet Sami BAYRAKTAR, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi, Sanat Tarihi Bölümü, Türk İslam Sanatı Anabilim Dalı öğretim üyesidir.
